ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
246
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
است كه در عربستان « 5 » نزديك شوشتر و دزفول عمل مىآيد و گرد مسحوق آن سخت جاذب الرطوبه است . « رنگ » خوب كه با آب نيمگرم درست شده در فاصلهء كوتاهى به رنگ سورمهاى درمىآيد و در سطح مانند دم طاووس رنگبرنگ مىشود . خميرگونهء رنگ نيز همچنين بايد به مدت يك ساعت به روى مو بماند ؛ چندين ساعت پس از شستن آن عمل « اكسيد » شدن انجام مىگيرد و رنگ سياه ثابتى بدست مىآيد كه ديگر با توسل به هيچ اسيد و قليائى آن را زايل نمىتوان ساخت ؛ تنها به علت روئيدن مو ناگزير بايد گاهگاه رنگ مو را تجديد كرد . براى نگهداشتن درخششى خاص كه حنا موجد آن است بعضيها پس از به كار بردن رنگ باز يك ربع ساعت حنا مىگذارند . زنها و گاه و بيگاه مردان سواى موى سر كف دستها و كف پاها و بخصوص ناخنهاى خود را در حمام با حنا رنگ مىكنند ، به صورتى كه اين قسمتها به رنگ نارنجى درمىآيد ، رنگى كه در مشرقزمين سخت مورد علاقه است . رنگ از اين طريق وارد قسمتهاى ضخيم و پينهدار دست مىشود ، اما در مورد قسمتهاى لطيفتر پوست مثلا آنجا كه مو در پيشانى مىرويد مىتوان با كمك يك ليف پشمى صابون خورده آن را به سهولت شست و دور كرد . ابروها را از اين طريق به رنگ سياه درمىآورند كه يك روز تمام آن را با برگ سائيدهء « وسمه » كه خيلى نرم هم نباشد مىپوشانند . دم اسبهاى سلطنتى را هم با حنا رنگ مىكنند و اسبهاى سفيد را به قهوهاى ( كهر ) تغيير رنگ مىدهند ، يا با قرار دادن قالب كه طرحهائى در آن تعبيه شده به روى بدن اسب سفيد و ماليدن حنا به روى آن اشكال مختلفى از قبيل منگوله و غيره ايجاد مىكنند . سرانجام حنا را بر اعضاى سرما زده ، خراشها ، محل پيچخوردگى و التهابهاى مختصر مفصلى نيز مىگذارند به اين تصور كه حنا پوست را تقويت مىكند . در مدتى كه بايد براى رنگ گرفتن مو در انتظار بود دلاك به انجام دادن ساير كارهايش مشغول است . وى با تيغى موهاى زايد را از اعضا و سر مىتراشد . روحانيون ، و بهطور كلى مردمى كه هنوز عمامه بر سر دارند كاملا سر خود را مىتراشند : طبق مد جديد قسمتهائى از مو در شقيقه و كاكل را دست نمىزنند . موهاى شقيقه در دو طره ، جلو و پشت گوش قرار مىگيرد ؛ موهاى جلو سر به صورت كاكل يا نوعى گيسوى چينى درمىآيد . زنان همهء موى سر خود را نگاه مىدارند . در مورد موى زهار و زير بغل بايد گفت كه طبق سنت آن را مىزدايند تا ذرات ادرار يا عرق به اين قسمتها نچسبد . زدودن مو از اين قسمتها به كمك داروئى به نام « نوره » انجام مىگيرد مركب از زرنيخ و آهك . پس از آن دلاك با كمك قطعهاى سنگ آتشفشانى به نام « سنگ پا » كف پا را از پينهها و قشرهاى زائد پوست پاك مىكند . اما سراسر بدن
--> ( 5 ) . منظور خوزستان است . - م .